Kiến thức tổng quan chẩn đoán và điều trị bệnh gai xương

Gai cột sống là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai xương tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song

Có 3 căn do chính dẫn tới gai cột sống:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn đến mất cấu trúc và chức năng thường ngày của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một căn do gây lên gai cột sống do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và khép canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của thân để tu bổ nơi bị thương tổn sẽ dẫn tới sự hình thành gai xương. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống mãn tính: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao ngót dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, sần sùi và cuối cùng hai bề mặt xương xúc tiếp, cọ sát lên nhau. Đến thời điểm này, thân thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai cột sống. Do đó, có thể nói gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm.

Không những thế một số bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn tới gai xương.
Như vậy “gai” là hình ảnh x.Quang, hậu quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Đa số gai xương xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh.
Biểu hiện thường gặp khiến bệnh nhân phải đi khám là đau nhói lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có khi làm hạn chế vận động ở cổ, vai, thắt lưng. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khám phá có “gai”. Thật ra đây là sự khám phá thình lình vì người bệnh đau được gây ra bởi quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau lưng, ngược lại có nhũng trường hợp bệnh nhân đau ê ẩm vùng lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được thầy thuốc chẩn đoán gai cột sống, một số bệnh nhân thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực quan không hề có chỉ định và không thể “mổ cắt gai xương”. Việc chữa trị bệnh “gai cột sống” (thực chất là chữa trị đau nhức ở lưng) thường nghiêng về bảo tồn. Những thuốc thường sử dụng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Đôi lúc người ta sử dụng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm sút gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.
Các phương pháp chữa trị hỗ trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng cử động ở một số cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục thường xuyên. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một cân nặng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân thể. Yoga cũng là một phương pháp giúp giảm cân nặng thân thể lên phần đốt sống bệnh, đồng thời làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Bệnh nhân phải bảo đảm cân nặng thân vừa phải, tránh tăng trọng quá mức. Về chế độ ăn, một số nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân tái thu nạp một phần canxi vào huyết.
Phẫu thuật được đặt ra khi có sự vôi hóa đại đa phần các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây đè nén các rễ tâm thần. Tuy nhiên, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai cột sống có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

Add a Comment